مسئولیت کیفری پزشک در مقابل بیماران

جرایم اطفال و نوجوانان
تحقیقات مقدماتی جرایم اطفال و نوجوانان
خرداد ۲۹, ۱۳۹۷
تجارت الکترونیک
قوانین حقوقی مرتبط با تجارت الکترونیک
تیر ۷, ۱۳۹۷
نمایش همه

مسئولیت کیفری پزشک در مقابل بیماران

مسئولیت كیفری پزشک

پزشکان از جمله افراد فرهیخته و مورد اعتماد هستند؛ اما این موضوع تأثیری در مسئولیت کیفری پزشک در مقابل بیمار ندارد و در صورت ارتکاب جرم از سوی پزشک، بیمار می‌تواند برای تعقیب و مجازات کیفری پزشک اقدام کند. پزشکان علاوه بر مسئولیت انتظامی در مقابل بیمار، مسئولیت کیفری نیز دارند، ولی مسؤلیت پزشک در قبال خسارتی است که به بیمار و ناشی از وظایف پزشکی وارد می‌آورد.

طبق آمار غیر رسمی عامل نزدیک به ۲۰ تا ۳۰ درصد از فوت­‌هایی که در بیمارستان و جراحی­‌های مهم اتفاق می‌­افتد، خطاهای پزشکی­‌ست. این مساله خود به تنهایی نشانگر خطیر بودن ماجراست، تا جایی که در دنیا و به تازگی در ایران، رشته‌­ای مستقل تحت عنوان «حقوق پزشکی» به وجود آمده که یکی از مهم­ترین مسائلش پاسخ به همین پرسش ظاهرا ساده است که «مسئولیت مدنی و کیفری پزشک در مقابل بیمار چیست؟» و « کِی، کجا و در چه شرایطی می‌­شود پزشک را در قبال اعمال و تصمیماتش، مورد سوال قرار داد؟»

مسئولیت مدنی و کیفری پزشک دقیقا یعنی چه؟

بگذارید با یک مثال ساده تفاوت مسئولیت مدنی و مسئولیت کیفری را روشن کنیم:

وقتی من هنگام رانندگی بدون قصد قبلی و در اثر لغزندگی خیابان با برخورد به ماشین شما، موجب خسارت می‌­شوم نسبت به جبران خسارت وارد شده مسئولم اما نه کاری که انجام داده‌ام جرم است و نه من مجرم نامیده می­‌شوم! اما در مقابل، وقتی سارق ماشین را به سرقت می‌­برد، طبیعتا هم عمل وی جرم است، هم خودش مجرم است و هم مجازات در پی خواهد داشت.

پس تفاوت این دو مفهوم در وجود یا عدم وجود قصد و سوءنیت در انجام کار است. تمایز مسئولیت مدنی و کیفری پزشک هم با کمی پیچیدگی فنی بیشتر، از همین قاعده تبعیت می­‌کند.

در خصوص مسؤلیت پزشک و همچنین تخلفات پزشک در بدو امر باید نظر هیأت بدوی انتظامی پزشکی در شهرستان‌ها اخذ شود و در صورت وجود دیه بر مبنای مسئولیت کیفری، دادسرا صالح به رسیدگی است.
به یاد داشته باشید که صرفاً نظریه پزشکی قانونی به عنوان نظر کارشناسی قابل استفاده خواهد بود.

مسئولیت پزشک مطلق نیست؛ بدین معنا که چنانچه پزشک با رعایت کلیه موازین فنی و همچنین با کسب رضایت اقدام به عمل مشروع و قانونی کند و آنچه رخ دهد بدون تقصیر باشد، قابل مجازات نیست و ضامن دیه نیز نخواهد بود.
در ماده ۴۹۵ قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۹۲ در خصوص ضمانت پزشک بر همین موضوع تأکید شده است.
آنچه در جرایم پزشکی بیشتر مورد توجه قانونگذار است، تقصیر یا قصور پزشک است؛ آنچنان که در ماده ۴۹۶ قانون مورد اشاره آمده است که پزشک در معالجاتی که دستور انجام آن را می‌دهد، در صورت تلف یا صدمه بدنی ضامن است و تفاوتی از این حیث بین بیمار و پرستار نخواهد بود.

اگر بخواهیم تقصیر را معنا کنیم، می‌توان، تقصیر را اعم از بی‌احتیاطی و بی‌مبالاتی دانست همچنین غفلت، عدم رعایت نظامات، عدم مهارت و مسامحه و مانند اینها می‌توانند از مصادیق تقصیر به حساب آیند.

ترک اتاق عمل توسط پزشک

یکی از مصادیق خطای جزایی پزشک که مسئولیت‌زا نیز است، ترک اتاق عمل است. ترک اتاق عمل توسط پزشک هیچ دلیل و توجیهی نمی‌تواند داشته باشد و حتی در صورت اثبات عمدی بودن آن می‌تواند به قصاص پزشک نیز ختم شود.

ترک اتاق عمل توسط پزشک موجب به وجود آمدن مسئولیت کیفری و همچنین موجب پرداخت دیه نیز می‌تواند باشد.

دریافت رضایت‌نامه توسط پزشک

در مواردی مشاهده می‌شود که پزشکان در راستای اقدامات خود نسبت به اخذ رضایت‌نامه اقدام می‌کنند که موارد زیر دارای اهمیت است؛

الف) رضایت‌نامه باید با آگاهی و اطلاع از عواقب موضوع باشد و صرف اخذ رضایت‌نامه که منشأ آگاهی نیست و بدون اطلاع از عواقب موضوع باشد، نمی‌تواند تأثیری در رفع مسئولیت پزشک داشته باشد.
ب) موضوع برائت‌نامه باید واضح و مشخص باشد و بیمار «در موارد پیش‌بینی‌شده، ولی بیمار» بداند چه خطراتی وجود دارد و با علم و آگاهی برائت‌نامه را قبول و امضا کند.
پ) در بیشتر بیمارستان‌ها قبل از عمل جراحی یا پزشکی و در بدو امر، یک فرم رضایت‌نامه و برائت‌نامه در اختیار بیمار قرار می‌‌دهند تا امضا کرده و سپس عملیات پزشکی انجام شود. حال چنانچه پزشک به بهانه عدم وجود رضایت‌نامه یا برائت‌نامه از معالجه خودداری کند، می‌توان به اتهام خودداری از کمک به مصدومین و رفع مخاطرات جانی از وی شکایت کرد.

به موجب ماده‌واحده قانون مجازات خودداری از کمک به مصدومین و رفع مخاطرات جانی مصوب سال ۱۳۵۴ «هر کس شخص یا اشخاصی را در معرض خطر جانی مشاهده کند و بتواند با اقدام فوری خود یا کمک طلبیدن از دیگران یا اعلام فوری به مراجع یا مقامات صلاحیتدار از وقوع خطر، یا تشدید نتیجه آن جلوگیری کند، بدون اینکه با این اقدام خطری متوجه او یا دیگران شود و با وجود استمداد یا دلالت اوضاع و احوال بر ضرورت کمک، از اقدام به این امر خودداری کند، به حبس تا یک سال یا جزای نقدی تا پنجاه هزار ریال محکوم خواهد شد.»

البته این مجازات برای پزشکان که به اقتضای حرفه خود می‌توانند کمک موثری کنند، حبس از سه ماه تا دو سال یا جزای نقدی از ۱۰ هزار ریال تا یکصدهزار ریال است.

همچنین مسئولان مراکز درمانی اعم از دولتی یا خصوصی چنانچه از پذیرفتن شخص آسیب‌دیده و اقدام به درمان یا کمک‌های اولیه امتناع کنند، به حداکثر مجازات محکوم می‌شوند.

ت) چنانچه اثبات شود که پزشک در درمان قصور کرده است، برائت‌نامه نمی‌تواند تأثیری در مجازات داشته باشد اما اگر پزشک قصوری انجام داده و رضایت‌نامه اخذ کرده باشد، فقط می‌تواند در مجازاتش تخفیف دهد و البته مانع از بین رفتن حق و حقوق بیمار نمی‌‌شود.

ث) قانونگذار صرفاً عمل‌هایی که مبنای علمی و درمانی دارد را مورد حمایت قرار داده است لذا هر نوع عمل زیبایی نامشروع و غیرقانونی که مبنای علمی و درمانی ندارد جرم و قابل تعقیب کیفری است و حتی گرفتن رضایت تأثیری در نتیجه آن ندارد.

تفاوت اخذ رضایت و اخذ برائت

برائت و رضایت دو مقوله جدا از یکدیگر هستند بدین شرح که؛

نخست: رضایت ناظر بر اعمال جراحی و طبی است؛ بنابراین، هیچ شخصی حق ندارد ایجاد جراحت عمدی نسبت به شخص دیگری کند و در هر صورت مجرم تلقی می‌شود اما پزشک در صورت رضایت بیمار برای جراحی از این قاعده مستثنی می‌شود.
دوم: برائت ناظر بر عدم مسئولیت پزشک برای پرداخت خسارت ناشی از نتایج معالجات است البته به شرط آنکه مقررات فنی و شغلی خود را رعایت کرده باشد. در این راستا مطابق قانون هرگاه پزشک در معالجاتی که انجام می‌‌دهد، موجب تلف یا صدمه بدنی شود، ضامن دیه است، مگر رفتار و عمل او مطابق مقررات پزشکی و موازین فنی باشد و باید قبل از معالجه برائت گرفته و مرتکب تقصیر هم نشود.

منابع : چطور و تابناک

اشتراک گذاری